Gildeschatten

Zilver, zijde, trommen en een akte van bijna zes eeuwen oud: dit zijn de schatten van ons gilde. De meeste gebruiken we nog elk jaar, bij het koningschieten, op Catharinadag en in de optocht.

Het zilver van het gilde uitgestald op het gras: zilveren schilden op een rood kleed met het witte rad van Catharina, 1973Het gildezilver, koningschieten 1973

Uitgelicht

Het gildezilver

Elke koning schenkt het gilde een zilveren schild: zo groeide in ruim drie eeuwen een verzameling van zo’n 140 schilden. De koning draagt het zilver een jaar lang en houdt het schoon. Voor het koningschieten legt hij het af.

Het zilver werd kwijt gewaand, kwam in 1949 terug en was tot 2016 in bruikleen bij het Gemeentemuseum.

  1. 1633Het gilde bezat een zilveren papegaai en veertien schilden. Ze gingen later verloren.
  2. 1685Het oudste koningsschild dat bewaard bleef, met een standaardmolen.
  3. 1940Wie het gilde nieuw leven wilde inblazen, kreeg te horen: het zilver “zal wel kwijt zijn”.
  4. 1949Zilver en attributen kwamen weer tevoorschijn.
  5. 1971Tentoonstelling “Kerkelijke Kunst en Gildezilver” in het Kasteel-Raadhuis-Museum.
  6. 2016Het oude zilver was in bruikleen bij het Gemeentemuseum. Op 21 oktober haalde het gilde het op.
Bezoekers bij de vitrine met zilver en attributen van het gilde op de tentoonstelling in het Kasteel-Raadhuis-Museum, 1971
Tentoonstelling 1971

In de vitrine

Van 12 juni tot 12 september 1971 stond het zilver in het Kasteel-Raadhuis-Museum, op de tentoonstelling “Kerkelijke Kunst en Gildezilver”. Een vitrine toonde het zilver en de attributen van het St. Catharinagilde.

Het oude zilver was daarna in bruikleen bij het Gemeentemuseum, tot oktober 2016. Op 21 oktober 2016 haalde het gilde het weer op.

Drie schilden uit de verzameling

Zilveren koningsschild uit 1685 met een standaardmolen
1685 Het oudste koningsschild
Zilveren keizersschild uit 1783
1783 Het keizersschild van Francis van Kessel, de enige keizer van het gilde
Rond zilveren koningsschild uit 2002 in de vorm van het rad van Catharina, met een vendel
2002 Koningsschild in de vorm van het rad, met een vendel

Meer uit de schatkamer

Koningsvesten vol zilveren schilden, met een geweer en gildestokken, uitgestald op een rood-groene vlag met het rad van CatharinaZilverHet koningsvestHet vest van de koning, behangen met zilveren koningsschilden.Lees meerMinder

De koning draagt het vest een jaar lang, samen met de zilveren vogel. De oudste schilden hingen niet aan een vest maar aan lange kettingen: dat zie je aan de gaatjes in het schild van 1688.

Wanneer: Voor het schieten legt de koning zijn vest onder de schutsboom. Daarna hangt de oud-koning vest en vogel om bij de nieuwe koning. Op Catharinadag hangt de oud-koning zijn eigen nieuwe schild aan het vest.

  1. 1688Kleine gaatjes in het schild: de oudste schilden hingen aan kettingen.
  2. 1970Aan het vest hingen schilden van 1685 en 1687.
  3. 1971Catharinadag: oud-koning Jan van den Biggelaar hing zijn schild aan het vest van koning Karel Duijmelings.
  4. 2017Catharinadag: oud-koning Tom Hegeman hing een schild in de vorm van een trom aan het vest.

Bekijk de foto groot →

ZilverDe koningsvogelDe zilveren papegaai die de koning bij het vest draagt.Lees meerMinder

De koning draagt een jaar lang een zilveren papegaai. Dezelfde naam heeft de houten vogel op de schutsboom: wie het laatste stuk eraf schiet, wordt koning.

Wanneer: Na het schieten hangt de oud-koning de vogel om bij de nieuwe koning.

  1. 1633Het gilde bezat al een papegaai; die ging later verloren.
  2. 1970Oud-koning en hoofdman hingen vest en zilveren papegaai om bij de nieuwe koning.
  3. 2015De houten vogel viel bij het 73e schot.
Het vaandel van het gilde met Sint Catharina en het rad, rood en groen, met Anno 1401 en HelmondVaandel en vendelsHet vaandelHet vaandel van het gilde, met Sint Catharina.Lees meerMinder

Het vaandel van kostbare ruwe zijde toont Sint Catharina. De vaandeldrager loopt in de optocht direct achter de tamboers.

Wanneer: Het nieuwe koningspaar loopt over het vaandel. Op Catharinadag wordt het samen met de gildestokken verpacht.

  1. 1970De nieuwe koning liep over het vaandel, dat daarna driemaal boven zijn hoofd ging.
  2. 1972Catharinadag: het vaandel ging van hand tot hand, als teken dat de broeders hun plicht als gildebroeder zouden blijven doen.
  3. 1973Eed van trouw bij het Kasteel: het vaandel ging driemaal boven het hoofd van de burgemeester.
  4. 2017Koning Bouke Boender en zijn dag-koningin gingen over het vaandel.

Bekijk de foto groot →

Gildebroeders, tamboers en vendeliers bij een bordes; op de voorgrond ligt een rode vlag met twee groene banen en het witte rad van Catharina, 1973Vaandel en vendelsDe vendelsDe vlaggen die de vendeliers op de maat van de trom zwaaien.Lees meerMinder

Niet te verwarren met het vaandel: de vendels zijn de vlaggen van de vendeliers. Een tekening uit 1973 toont een rode vlag met twee groene banen en het witte rad van Catharina.

Wanneer: Bij vendelgroeten voor burgemeesters, jubilarissen en gasten, bij uitvaarten, op 4 mei en op wedstrijden.

  1. 1968Kringdag Deurne: derde prijs vendelen, klasse C.
  2. 1971Vendelgroet in Vlaardingen met de Catharinavlag.
  3. 2013Het gilde trok de Lambertuskerk binnen “met slaande trom en draaiend vendel”.

Bekijk de foto groot →

Gekleurde tekening van een vendelier in zwart kostuum met cape, rode kousen en hoed met veer, met een rode vlag met twee groene banen en het rad van Catharina, 1973KledingDe uniformenZwart voor de broeders, wijnrood en zwart voor tamboers en vendeliers.Lees meerMinder

De broeders lopen in het zwart, in jacquet. Tamboers en vendeliers dragen wijnrood en zwart. Sinds 2014 horen er grijze vesten bij het jacquet; de uniformen van 2016 dragen het logo van het gilde.

Wanneer: Bij elk optreden van het gilde.

  1. 1973Tekening van de nieuwe vendelier: zwart kostuum met cape en rode kousen.
  2. 2014Nieuwe jacquets, met grijze in plaats van zwarte vesten.
  3. 2016Catharinadag: nieuwe uniformen voor vendeliers en tamboers, ontworpen door gildebroeder Marco van der Burgt en gemaakt door coupeuse Dorothé de Jong.
  4. 20174 mei: vendeliers en tamboers liepen voor het eerst in het nieuwe uniform, bij het monument in het Hortensiapark.

Bekijk de foto groot →

Zilveren secretarisschild met Sint Catharina en de tekst St. Catharina Gilde Helmond, SecretarisAmbtstekensDraagschilden en speldenZilveren schilden en spelden als teken van een plaats in het gilde.Lees meerMinder

De oude deken draagt een zilveren schild met het wapen van Helmond op rood, de secretaris een eigen zilveren secretarisschild. Gildevrienden krijgen bij hun installatie op Catharinadag een zilveren draagschild met het wapen van het gilde.

Wanneer: Op de gildekleding, bij elk optreden.

  1. 1858Zilveren herinneringsschild van secretaris H.F. de Vocht.
  2. 2010Vendelier Ted Hegeman kreeg een zilveren draagschild met de tekst “vendelier”.
  3. 2013Catharinadag: elke gildezuster, eredeken en vriend kreeg een oud-zilveren speldje in de vorm van een radje.
  4. 2015Ron Peters kreeg de zilveren oude-dekenspeld, na tien jaar als oude deken.

Bekijk de foto groot →

AmbtstekensDe ere-dekenketenDe keten van de eredeken, van oudsher de burgemeester van Helmond.Lees meerMinder

Een nieuwe eredeken krijgt bij de installatie de keten omgehangen. In 2013 was dat “een zilveren gebroken rad aan een fraaie ketting”.

Wanneer: Bij de installatie van een nieuwe eredeken.

  1. 1972Catharinadag: burgemeester Geukers werd geïnstalleerd als eredeken.
  2. 2013Burgemeester Blanksma werd eredeken na de opening van de gildekamer en kreeg de keten uit handen van de koning.
AmbtstekensDe gildestokkenKapiteinsstok, vaandrigstokken en pieken voor de functies in de optocht.Lees meerMinder

De kapiteinsstok en de twee vaandrigstokken dragen een gebroken rad. De ministers en de oude deken dragen een stok met een zilveren piek.

Wanneer: Elk jaar op Catharinadag worden ze bij opbod verpacht, in liters bier. De opbrengst is voor het Catharinafeest.

  1. 1972Verpachting der attributen: de staande deken veilde ze in liters bier, een dubbeltje per liter.
  2. 1973De verpachting bracht 3680 liter bier op.
  3. 2015“De opbrengst van de verpachting was prima.”
De oude deken steekt de lange kleipijp aan voor de nieuwe koning in zijn vest met zilveren schilden, koningschieten 1969AmbtstekensDe koningspijpEen lange, versierde kleipijp voor de nieuwe koning.Lees meerMinder

Na het koningschieten bood de oude deken de nieuwe koning een versierde kleipijp aan en stak die voor hem aan.

Wanneer: Bij de installatie van de nieuwe koning, in de jaren 1969 tot 1972. In 1971 rookte de koning de pijp terwijl hij over het vaandel stapte.

  1. 1969De oude deken bood koning Max Niessen de pijp aan en stak hem aan.
  2. 1970De oude deken gaf een versierde pijp en een krans van bloemen.
  3. 1972Stap 7 van de plechtigheid: de versierde pijp werd aangestoken.

Bekijk de foto groot →

Een tamboer met trom, een gildebroeder met vlag en een gildebroeder met stok, van bovenaf gezien, 1973Trom en geweerDe gildetromKoperen trommen met een diepe klank.Lees meerMinder

De tamboers lopen voorop in de optocht, begeleiden de vendeliers en roffelen als de vogel bijna valt. In 1401 was de trom van hout, met een vel van kalfsleer, gespannen met touwen en geschilderd in rood en groen.

Wanneer: Op gildedagen, bij het kermis aanzeggen, bij het koningschieten en bij uitvaarten. Elke woensdagavond oefenen de tamboers in de gildekamer.

  1. 1968Kringdag Deurne: eerste prijs trommen in de optocht.
  2. 2013Kermis aanzeggen: “Tom roerde als vanouds zijn prachtige gildetrom”.
  3. 2015De opleiding van nieuwe tamboers begon, op woensdagavond.
  4. 2017Catharinadag: een koningsschild in de vorm van een trom.

Bekijk de foto groot →

Trom en geweerHet geweerHet eigen geweer van het gilde, het hoofdwapen bij het schieten.Lees meerMinder

Sinds maart 2017 heeft het gilde “voor het eerst sinds jaren weer een eigen geweer in bezit”. Het gilde nam het over van Louis Boudewijns van het St. Antoniusgilde Stiphout.

Wanneer: Bij het koningschieten, de eigen schietcompetitie en introducties voor gasten. De wapenmeester is ervoor verantwoordelijk, met een wapenverlof van de politie.

  1. 2015De Rabobank zegde een bijdrage toe voor geweren.
  2. 2017Maart: weer een eigen geweer. Daarna begon de eigen schietcompetitie.
  3. 2018209 mensen maakten kennis met het schieten.
Trom en geweerHet erekruisDe jaarprijs voor de ereschutter bij het koningschieten.Lees meerMinder

Naast de koning schiet het gilde elk jaar op een aparte vogel om het erekruis voor de ereschutter.

Wanneer: Uitgereikt op de dag van het koningschieten.

  1. 2011Ook de jeugd schoot om een eigen erekruis, tot en met 2015.
  2. 2015“Ook de ereschutters kregen hun ere-kruis uitgereikt.”
  3. 2018Ereschutter werd Mark Roest.
DocumentenDe akte van 1448Het oudste stuk dat zegt dat het gilde bestond.Lees meerMinder

Een akte van 4 juli 1448 noemt de broederschap van Sint Catharina “kortelings” opgericht. Samen met de spijndeplicht van 1446 is dit het oudste schriftelijke bewijs van het gilde.

Waarvoor: Bewijs van de ouderdom van het gilde.

  1. 14484 juli: de akte noemde het gilde “kortelings” opgericht.
  2. 1971Op de tentoonstelling in het Kasteel werd “voor het eerst in het openbaar” een document getoond waaruit bleek dat het gilde in 1448 al bestond.

Lid wordenContact